"Sayıştay Müsbet Dedi Ama Uyardı: Bütçe Açığı ve İzin Krizinde Tehlike Çanları!"

Sayıştay denetçileri, ESHOT’un 2025 mali yılına ait finansal rapor ve tablolarının "tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği" yönünde olumlu denetim görüşü bildirdi. Ancak raporda yer alan 11 ayrı "Diğer Bulgu" başlığında; mali yapıdan personel yönetimine, kamu haznedarlığı mevzuatından tesis ve kaynak kullanımındaki verimsizliklere kadar dikkat çeken aksaklıklar ve mevzuata aykırılıklar sıralandı.

BÜTÇE GELİRLERİ BÜYÜKŞEHİR YARDIMLARIYLA AYAKTA DURDU

Raporda yer alan mali analizlere göre, ESHOT’un 2025 yılı bütçe gider ödenek toplamı 24 milyar 200 milyon TL olarak belirlendi ve yıl sonunda 17 milyar 651 milyon TL seviyesinde bütçe gideri gerçekleşti (%72,94 gerçekleşme oranı).

Kurumun net bütçe gelirleri ise 16 milyar 492 milyon TL ile tahminlerin üzerinde (%124,01) gerçekleşti. Ancak gelir kalemleri incelendiğinde;

Karşıyaka Belediyesi ‘Mükemmellik’ yolunda

İçeriği Görüntüle

· Bilet satışları ve toplu taşıma hizmetlerinden elde edilen Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirlerinin (3,44 milyar TL) bütçelenenin altında (%85,29) kaldığı görüldü. Sayıştay, bu durumun bilet fiyatlarının beklenenin altında güncellenmesi, 90 dakika aktarma uygulaması ve ücretli binişlerdeki %14,70'lik azalmadan kaynaklandığını vurguladı.

· Gelirlerdeki artışın esas olarak İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından aktarılan bağış ve yardımlardan (12,71 milyar TL, %141,27 gerçekleşme) sağlandığı ve belediye sübvansiyonunun bütçeyi dengede tuttuğu kaydedildi.

GÜNLÜK GELİRLER GECİKMELİ ALINIYOR, KANUN HÜKÜMLERİ ÇİĞNENİYOR

Raporda öne çıkan en kritik mali bulgulardan biri, Aylık Öğrenci İzmirim Kart Projesi (Genç İzmirimkart) kapsamında toplanan abonman gelirlerinin tahsilat süreci oldu.

Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği uyarınca tahsilatların günlük olarak kurum hesaplarına aktarılması gerekirken, ESHOT ile belediye şirketi (İzmir İnovasyon ve Teknoloji A.Ş.) arasındaki protokol doğrultusunda gelirlerin ertesi ayın farklı tarihlerinde toplu ve gecikmeli olarak aktarıldığı tespit edildi. Sayıştay, kamu kaynaklarının mevzuata uygun biçimde günlük bazda değerlendirilmesi ve protokolün derhal revize edilmesi ihtarında bulundu.

İŞÇİLERİN FAZLA MESAİSİ VE İZİN BİRİKİMİ KRİZ BOYUTUNDA

ESHOT bünyesindeki insan kaynakları uygulamaları da denetim raporunda geniş yer buldu:

1. Yıllık 270 Saatlik Fazla Çalışma Sınırı Aşıldı: İş Kanunu’na göre bir işçinin yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yapması gerekirken, ESHOT bünyesinde çalışan binlerce işçinin bu sınırı fersah fersah aştığı belirlendi. Rapora göre; 1.160 personel 401-500 saat, 647 personel 501-600 saat ve 13 personel ise 801 saatin üzerinde fazla mesai yaptı. Kurum yönetimi, bu durumu yaklaşık 470 kişilik şoför açığı ve kesintisiz hizmet zorunluluğu ile gerekçelendirdi.

2. Kullanılmayan İzinler Kuruma Mali Yük Getirecek: 792 işçinin 50-100 gün, 13 işçinin ise 250-300 gün arasında birikmiş yıllık izni bulunduğu ve bu durumun emeklilik veya iş akdi feshinde kuruma ciddi mali külfet yükleyeceği hatırlatıldı.

3. Personel Gider Limiti Aşıldı: Şirket personeli dahil cari yıl toplam personel giderlerinin (4,04 milyar TL), mevzuattaki %40'lık yasal sınırı aşarak %40,17 seviyesinde gerçekleştiği ve Çevre, Şehirilçik ve İklim Değişikliği Bakanlığı izni olmadan yeni işçi alınamayacağı anımsatıldı.

4. Taşeron Hakedişleri Eksik Ödendi: İZELMAN A.Ş. ve İZENERJİ A.Ş.'den sağlanan hizmet alımlarında, ESHOT'un 2025 yılında şirketlere yapması gereken hakediş ödemelerinde 2,63 milyar TL tutarındaki yükümlülüğü (SGK ve vergi primleri dahil) eksik bıraktığı veya zamanında ödemediği, bu durumun şirketleri cezai yaptırımlarla karşı karşıya getirdiği vurguladı.

OPERASYONEL VE İDARİ AKSAKLIKLAR:

· "Ölü Kilometre" Kaynağı Yutuyor: Otobüslerin garajlar ile hat başı/sonu noktaları arasında yolcusuz olarak katettiği ve gelir getirmeyen "ölü kilometreler" mercek altına alındı. İzmir'de hat başlangıcı itibarıyla 15 km'den fazla yolcusuz giden 36 hat, hat sonu itibarıyla 15 km'den fazla ölü kilometre yapan 8 hat tespit edildi. Akaryakıt maliyetlerini artıran bu durum için bilimsel optimizasyon çalışmalarının yetersiz kaldığı belirtildi.

· Yetki Mükerrerliği ve Arıza Kayıt Sorunu: Araç Bakım Onarım Dairesi ile Ulaşım Yatırımları Dairesi arasında görev ve yetki mükerrerliği bulunduğu; ayrıca ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması) sisteminde arıza kayıtlarının yetersiz girilmesi nedeniyle tekrarlayan arızaların kök neden analizinin yapılamadığı kaydedildi.

· Taşınmaz ve Ambar Negatifleri: Buca Metrosu kapsamında Dokuz Eylül Üniversitesi Tınaztepe Kampüsü'nde ESHOT'a tahsis edilen 8.000 m²'lik alanın protokolde ormanlık alanı da kapsayan 6 km²'lik devasa bir parselsel alan olarak hatalı gösterildiği ve düzeltilmediği belirtildi. Taşınır ambarlarında ise 2011 yılından kalan ve 2020 öncesinden beri hiç kullanılmayan 4.490 adet malzemenin Atıl bekletildiği tespit edildi.

· Sosyal Denge Tazminatı Uyarısı: TÜM BEL-SEN ile imzalanan sözleşmeye, yasal kapsamı aşacak şekilde adli ve idari izinler, araç tahsisleri, sağlık taramaları ve tesislerden ücretsiz yararlanma gibi yetki dışı maddelerin konulduğu hatırlatıldı.

DENETİM BULGULARI ÖZET TABLOSU