T.C. Sayıştay Başkanlığı’nın yayımladığı İzmir Çiğli Belediyesi 2025 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu, ilçe belediyesinin mali yapısındaki devasa borç stokunu, mevzuata aykırı harcamaları, imar usulsüzlüklerini ve yönetimsel aksaklıkları tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.
MALİ YAPIDA SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK KRİZİ: BORÇLAR GELİRİN %107’SİNE ULAŞTI
Sayıştay denetçilerinin raporundaki en çarpıcı tespitlerden biri belediyenin içine düştüğü mali borç sarmalı oldu:
· Devasa Bütçe Açığı: 2020 yılında 88,7 milyon TL olan bütçe açığı, 2025 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 11 kat artarak 968,9 milyon TL’ye yükseldi.
· Korkutan Borç Yükü: Belediyenin toplam borcu 2 milyar 566 milyon TL’ye ulaştı. Borçların 2,22 milyar TL’lik kısmı (%86,55) kısa vadeli, yani 1 yıl içinde ödenmesi gereken borçlardan oluşuyor. Toplam borç miktarı, belediyenin bir yıllık toplam net gelirini (%107,20) aşmış durumda.
· 842 Taşınmazda Haciz Var: Finansman yetersizliği ve vadesinde ödenmeyen kamu/piyasa borçları nedeniyle belediye envanterinde kayıtlı 1.040 gayrimenkulün 842’si üzerine haciz konulduğu tespit edildi.
· Faiz ve Gecikme Zammı Kamburu: Bankalara olan 283,2 milyon TL’lik borcun 100 milyon TL’si faizden oluşurken, kamu kurumlarına olan borcun %86,82’sini gecikme zamları oluşturuyor. Belediye şirketlerinin kamu kurumlarına olan borcu ise 3,9 milyar TL seviyesinde.
· Yatırımlar Bitti Sıfırlandı: 2020 yılında bütçenin %5,72’si yatırımlara ayrılırken, 2025’te bu oran %2,14’e kadar geriledi.
PERSONEL GİDERLERİ YASAL SINIRLARI DELDİ
Belediye bütçesini kilitleyen ana etkenlerden birinin personel giderlerindeki aşırı artış olduğu vurgulandı:
· %40 Limiti Aşıldı: Yasal olarak personel giderlerinin bütçe gelirlerine oranının en fazla %40 olması gerekirken, şirket personeli dahil bu oran %52,47 olarak gerçekleşti (Toplam Personel Gideri: 1,30 milyar TL).
· Sosyal Denge Tazminatında Tavan Aşıldı: Memurlara ödenen Sosyal Denge Tazminatı (SDT) tavan sınırının %163,51 üzerinde ödendi. 2020-2025 yılları arasında yasal tavanın üzerinde yapılan ödemeler nedeniyle belediye bütçesine 181,5 milyon TL ek yük getirildi.
· Mevzuata Aykırı İşçi Alımı: Personel gider sınırı aşılmasına rağmen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınmadan personel şirketine yeni işçi alımları ve ücret grubu değişiklikleri yapıldı.
İMAR VE KENTSEL DENETİMDE BÜYÜK ZAFİYETLER
· İmara Aykırı Yapılar ve Yıkım Kararları: 2018-2025 yılları arasında 484 adet kaçak/ruhsata aykırı yapı tespit edilmesine rağmen, encümen tarafından yıkım kararı alınan 13 taşınmazdan sadece 1’ine yaptırım uygulandığı, diğerleri için süreçlerin işletilmediği görüldü.
· Ova Bölgesindeki Tarım Arazileri İşgal Edildi: Kaklıç ve Sasalı ova bölgesinde yer alan mutlak tarım arazilerinin; düğün salonu, hafriyat alanı, oto kaporta atölyesi, CNC ve seramik fabrikaları gibi tarım dışı amaçlarla kullanıldığı, belediyenin bu alanlarda denetim ve yaptırım uygulamadığı belirlendi.
· Ruhsatsız Belediye Binaları: Belediyenin mülkiyetinde veya kullanımında bulunan mağaza, büro, halı saha, çay bahçesi ve sosyal tesis niteliğindeki 49 adet taşınmazın yapı ruhsatı ve yapı kullanım izin belgesinin (iskan) olmadığı ortaya çıktı.
· 9 Bin 126 İşyeri Ruhsatsız Faaliyette: Vergi dairesi kayıtlarıyla yapılan karşılaştırmada, ilçede faal olan 9.126 işletmenin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığı tespit edildi.
KOOPERATİF SKANDALI: 26 YILDIR BİTİRİLEMEYEN PROJE VE VERİLEN SÜRE UZATIMLARI
Çiğli Belediyesi’ne ait (A) ve (B) parsellerdeki arsaların 1998 yılında kat karşılığı inşaat sözleşmesiyle yapı kooperatifine verildiği, ancak 26 yıldır inşaat seviyesinin %0 olduğu belirtildi.
· Belediyenin payına düşen 146 mesken ve 8 dükkanın teslim alınmadığı,
· Mücbir sebep olmaksızın sürekli süre uzatımı verildiği (en son Mart 2024’te sürenin 2028’e uzatıldığı),
· Cezai şartların uygulanmadığı ve sözleşmenin feshedilmeyerek belediyenin zarara uğratıldığı raporda yer aldı.
ÖNE ÇIKAN DİĞER SAYIŞTAY BULGULARI
· Kamu İhale Kanununu Delme (Kısımlara Bölme): İhaleyle yapılması gereken bordür, dolgu malzemesi, araç bakım-onarım gibi alımların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek doğrudan teminle yapıldığı tespit edildi.
· Bakanlık İzni Olmadan Limit Üstü Borçlanma: 2025 yılı Ocak-Mayıs döneminde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı onayı alınmaksızın meclis kararıyla 35,5 milyon TL fazladan iç borçlanma yapıldı.
· Sayıştay İlamları İnfaz Edilmedi: Önceki yıllara ait kesinleşmiş 56 adet Sayıştay ilamına ilişkin 1,44 milyon TL’lik kamu alacağının sorumlulardan tahsil edilmediği belirlendi.
· İndirimli Emlak Vergisinde Usulsüzlük: Vergi dairesinde aktif işyeri ve gelir kaydı bulunan 28 kişinin "hiçbir geliri olmayan muhtaç vatandaş" gibi gösterilerek indirimli (sıfır oranlı) emlak vergisinden yararlandırıldığı tespit edildi.
· Vergi Kayıpları: 9.977 işletmeye İlan ve Reklam Vergisi, 8.055 işletmeye Çevre Temizlik Vergisi mükellefiyeti tesis edilmediği; eğlence mekânlarından eğlence vergisinin tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığı görüldü.
· Gıda Bankası ve Burs Adıyla Memur Maaşından Kesinti: Yardım toplama izni olmaksızın memur maaşlarından gıda bankası ve burs adı altında kesintiler yapıldığı ve ilgili kuruluşlara aktarıldığı belirlendi.
· Sokak Hayvanları Sorumluluğu Yerine Getirilmedi: 5199 sayılı Kanun uyarınca toplanması zorunlu olan sahipsiz sokak köpeklerinin toplanmadığı, yeterli barınak kapasitesinin oluşturulmadığı ve ayırılması gereken bütçenin tam harcanmadığı tespit edildi.
· İç Denetçi ve Teftiş Müdürü Yok: Kurumda 3 adet iç denetçi kadrosu olmasına rağmen atama yapılmadığı, Rehberlik ve Teftiş Kurulu Müdürlüğü için yönetmelik hazırlanmayıp müdür atanmadığı, iç kontrol süreçlerinin işlemediği vurgulandı.
SONUÇ: Sayıştay denetim raporu, İzmir Çiğli Belediyesi'nin mali disiplinden uzak bir yönetim sergilediğini, borç stoku ve faiz yükü nedeniyle hizmet üretemez noktaya geldiğini ve idari/yasal mevzuat uyumunda ciddi aksaklıklar yaşandığını net bir şekilde ortaya koydu
