Sayıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ana iştiraklerinden İZBETON A.Ş.’nin 2025 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu’nu tamamlayarak kamuoyuna açıkladı. Raporda, şirketin 347,9 milyon TL dönem net zararı açıkladığı belirtilirken, kentsel dönüşüm projelerindeki devirler, yüksek maliyetli pazarlık ihaleleri, ihalesiz çek keşideleri ve mevzuata aykırı mal alımları sebebiyle şirketin milyarlarca liralık kamu ve şirket zararı riskiyle karşı karşıya bırakıldığı belgelendi.
Sayıştay Başkanlığı tarafından yayımlanan kapsamlı denetim raporunda, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin %98,79 hissesine sahip olduğu İZBETON A.Ş.'nin finansal tabloları, iç kontrol mekanizmaları ve sahada yürüttüğü projeler mercek altına alındı. Denetçiler, şirketin basiretli tacir ilkelerine ve Kamu İhale Kanunu'na aykırı uygulamaları nedeniyle yetkililerin hukuki ve mali sorumluluklarının bulunduğuna dikkat çekti.
1. Kentsel Dönüşüm Projelerinde Skandal Belgeler: İhalesiz Devirler ve 9,4 Milyarlık Pazarlık İhaleleri
Sayıştay raporunda en geniş yer ayrılan usulsüzlüklerin başında, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında İZBETON'a verilen kentsel dönüşüm projeleri geldi.
- İhalesiz Kooperatif Devirleri: Uzundere 3. ve 4. Etap, Örnekköy 3. ve 4. Etap ile Aktepe-Emrez 1. Etap kentsel dönüşüm alanlarındaki yapım işlerinin, Kamu İhale Kanunu'na tabi olmayan yapı kooperatiflerine ihalesiz ve mevzuata aykırı protokollerle devredildiği tespit edildi. Ayrıca yapımı üstlenen kooperatiflerin yapı müteahhitlik belgelerinin dahi bulunmadığı belirlendi.
- Gecikmeler Şirket Bütçesini Vurdu: Kooperatiflerin iş programlarının çok gerisinde kalması (örneğin Uzundere 3. Etap’ta fiziki ilerlemenin %45 olması gerekirken %4’te, Aktepe-Emrez’de ise %60 olması gerekirken %9’da kalması) nedeniyle belediyeye gecikme cezaları ve hak sahiplerine milyonlarca liralık kira yardımı ödendi. Sadece Örnekköy projesinde Ağustos 2024–Aralık 2025 arasında İZBETON bütçesinden 52 milyon 254 bin TL kira yardımı ve 2,4 milyon TL gecikme cezası ödendiği ve bu zararların kooperatiflere güncellenmeden yansıtıldığı kayıtlara geçti.
- 9,4 Milyar TL'lik İkmal İhaleleri Pazarlık Usulüyle Verildi: Feshedilen veya yarım kalan kentsel dönüşüm projeleri için açılan ikmal ihalelerinin rekabetçi açık ihale yerine 4734 sayılı Kanun’un 21/b (pazarlık) maddesiyle yapıldığı ortaya çıktı. Örnekköy 3 ve 4. Etap (2,07 milyar TL), Uzundere 3. Etap (3,28 milyar TL) ve Uzundere 4. Etap (4,09 milyar TL) olmak üzere toplam 9,46 milyar TL tutarındaki dev ihalelerin rekabet ortamı sağlanmadan davet usulüyle yapıldığı tespit edildi.
- Yaklaşık Maliyetler Şişirildi: Örnekköy 3 ve 4. Etap ikmal ihalesinde yaklaşık maliyetin gerçek dışı yüksek belirlendiği; örneğin dış cephe kaplaması metrajının 14 bin m² yerine 53 bin m² yazıldığı, beton metrajlarının ve mutfak/banyo dolabı fiyatlarının piyasa rayiçlerinin çok üzerinde hesaplandığı anlaşıldı.
2. Karşılıksız ve İleri Vadeli Çeklerle Şirket Kaynağı Aktarıldı
Raporda dikkat çeken bir diğer hayati bulgu ise idari şartnamelerde "avans verilemez" maddesi bulunmasına rağmen, iş yapmayan ve tahakkuk etmiş alacağı bulunmayan yüklenici firmalara ileri vadeli çek keşide edilerek avans niteliğinde finansman sağlanması oldu.
İç denetim ve Sayıştay raporlarına yansıyan verilere göre; alacağı olmadığı halde firmalara verilmiş çek tutarının 2023 yılında 229 milyon TL seviyelerinde olduğu, 2025 yılı itibarıyla ise halen 5 firmada 30 milyon 396 bin TL tutarında alacaksız çek riski bulunduğu tespit edildi.
3. Alımlarda Şok Fiyat Farkı: Armatürde 20 Milyon TL Zarar
İZBETON’un 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3/g istisna maddesi kapsamında yaptığı mal alımlarında basiretli tacir gibi hareket etmediği ve piyasa rayiçlerinin fahiş oranda üzerinde satın alımlar yaptığı belgelendi:
- Aydınlatma Armatürü Skandalı: 31,8 milyon TL bedelle alınan 1.450 adet aydınlatma armatürünün piyasa değerinin İzmir Ticaret Odası verilerine göre 11,5 milyon TL olduğu, şirketin 20 milyon 313 bin TL zarara uğratıldığı belirlendi. Üstelik alınan armatürlerin 1.122 adedinin depoda atıl bekletildiği görüldü.
- Deck Malzemesi Depoda Çürümeye Terk Edildi: 106,8 milyon TL’ye alınan 58 bin m² kompozit deck malzemenin maliyetinin 2,8 milyon TL altında belediyeye satılarak zarar edildiği, geriye kalan 18,7 milyon TL değerindeki 10 bin m² malzemenin ise açık alanda korumasız depolanması sebebiyle kırıldığı ve renginin solduğu tespit edildi.
4. Saha ve Altyapı İşlerinde Şartnameye Aykırı Uygulamalar
- Kemeraltı Kazılarında Makine Usulsüzlüğü: Tarihi Kemeraltı 1. ve 2. Etap altyapı işlerinde şartname gereği arkeologlar eşliğinde "elle ve itinalı" yapılması gereken kazıların iş makineleriyle yapıldığı belirlendi. Şartnamede m³ fiyatı 21 TL olan makineli kazı yerine, elle kazı pozu üzerinden firmaya 34,5 milyon TL ödendiği, şirketin zarara uğratıldığı açıklandı.
- Aynı Yükleniciye Yüksek Birim Fiyattan Ödeme: Kemeraltı 1. Etap ihalesi %83 seviyesindeyken ve 180 TL/m² birim fiyatlı imalat keşfi dolmamışken, harçlı döşeme imalatının 4 ay sonra aynı yüklenicinin üstlendiği başka bir ihale kapsamına alınarak 415,30 TL/m² üzerinden ödendiği ve şirketin 1,74 milyon TL zarara uğratıldığı saptandı.
- Ücretsiz Hafriyat Dökümü: Şirket yönetim kurulu kararıyla Yelki Döküm Sahası'na analiz raporları yapılmaksızın Güzelbahçe'deki kazılardan çıkan 2.135 kamyon toprağın ücretsiz dökülmesine izin verildiği, Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri Kanunu'na aykırı hareket edildiği kaydedildi.
5. Mali Tablo, Yönetim ve Personel Usulsüzlükleri
- Kadrolu Avukat Varken Dışarıdan Hizmet Alımı: Şirket bünyesinde 2 kadrolu avukat bulunmasına karşın dışarıdan avukatlık ve danışmanlık hizmeti alındığı, sadece 3 adet yazılı mütalaa için 864 bin TL, dava takipleri için 1,38 milyon TL ödeme yapıldığı tespit edildi.
- SGK ve Vergiye 144 Milyon TL Faiz: Prim ve vergi borçlarının vadesinde ödenmemesi nedeniyle 2025 yılında 34,4 milyon TL vergi cezası/gecikme zammı ve 109,9 milyon TL SGK gecikme cezası olmak üzere toplam 144,3 milyon TL Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KEG) oluştuğu belirtildi.
- Meclis Kararsız Borçlanma: Şirket Yönetim Kurulu’nun, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68/e maddesine aykırı şekilde İzmir Deniz İşletmeciliği A.Ş.’den (İZDENİZ) Büyükşehir Belediye Meclisi kararı almadan 200 milyon TL iç borçlandığı tespit edildi.
- Toplu İş Sözleşmesinde Anayasaya Aykırı Maddeler: Belediye-İş Sendikası ile yapılan TİS’te "emekli olan işçinin çocuğunun öncelikli işe alınması" yönündeki maddenin Anayasa’nın 70. maddesindeki liyakat ilkesine aykırı olduğu; ayrıca yasal zorunluluk olan işe devam için işçilere 2025’te 38,3 milyon TL "İşe Devam Teşvik Primi" ödendiği eleştirildi. İşe alım ilanlarının İŞKUR’a bildirilmediği ve 153 işçinin 50 ila 150 günün üzerinde birikmiş kullanmadığı izinlerinin bulunduğu vurgulandı.
Sayıştay’dan Yetkililere Rücu Çağrısı
Sayıştay raporda, oluşan kamu ve şirket zararlarının, Türk Ticaret Kanunu’nun 369. (özen ve bağlılık) ve 553. (yöneticilerin sorumluluğu) maddeleri uyarınca, kararlarda imzası ve ihmali bulunan yetkili şirket yöneticilerinden yasal faizleriyle birlikte rücu edilerek tahsil edilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca 2022 yılı denetim raporlarında uyarılan birçok usulsüzlüğün düzeltilmeyerek devam ettirildiği izleme tablolarıyla rapora yansıtıldı.
