Klinik Psikolog Berke Özkanoğlu Erden
Köşe Yazarı
Klinik Psikolog Berke Özkanoğlu Erden
 

“ÇOCUĞUM YALAN SÖYLÜYOR”

Çocukluk döneminde özellikle de yaşamın ilk 3 yılında “yalan” söylüyor diye düşündüğümüz aslında çocuğun yapmak istediği veya istemediği durumlarda söyledikleridir. Mesela; parka inmeden önce her seferinde yemek yediğini bilen bir çocuğun parka daha çabuk gidebilmek için ben yemeğimi yedim veya bitirdim demesi gibi. 3 yaş öncesinde çocuklar düşüncelerinin kişisel olduğu bilincinde olmazlar. Bu nedenle de çocuk-yalan ilişkisi kurulamaz. 3-6 yaş döneminde ebeveyni test etme isteği, olağanüstü hayal gücü gelişimlerinin doğal bir parçasıdır. Mesela; yemeğini döken bir çocuk, bunu süper kahramanın yaptığını söylebilir. Gerçeklik duygusu henüz oluşmadığından hayaller ile anlatılması bu dönem için oldukça normaldir.   5-6 yaşlarından itibaren gerçek ile yalan arasındaki fark çocuk tarafından kavranmaya başlanır. Yalanın toplum tarafından, ebeveyni tarafından hoş karşılanmadığının farkına varır. Bu dönemde de anne-babayı memnun etme, onları üzebilecek, kızdırabilecek durumlarda gerçeği söylememe yoluna girebilirler. Bu da gayet doğaldır.   11-12 yaşlarında ise doğru ile yanlışı kendi bilişsel becerisi ile ayırır hale gelirler. Önemli olan nokta; yalanın sadece anne-babaya mı yoksa genel olarak mı söylediğine dikkat edilmelidir.   Ebeveyn tutumunun, çocuğun gelişiminde büyük rolü olur. Evde yalana sık sık rastlanıyorsa; Ebeveyn farkında olmadan çocuğa yalan söylemenin doğal ve kabul görülen bir davranış olduğu mesajını veriyor olabilir. Mesela; çocuğun tanıklık ettiği ortamda annenin veya babanın konuşmak istemediği biri aradığında müsait olduğu halde müsait olmadığını bir başkasına dedirtmesi gibi. Aynı şekilde yalan sırdaşlığı da yapılmamalıdır. Mesela; ketçap yemesine izin verip “annene ketçap yediğini söylemeyeceğiz ama” gibi sırdaşlık kurmayın. Yalanı normalleştirmesine sebep olur. Ebeveynin yalanı kullanması çocuğun yalan söylemesini arttıran bir sebeptir. Kendini bir topluluğa kabul ettirmek, yüceltmek için özgüven eksikliğinden kaynaklı yalan söyleme durumları da söz konusu olabilir. Farklı bir sebebi ise; anne ve babanın istemediği veya kızdığı durumlarda verecekleri tepkiyi (bağırma, cezalandırma gibi..) bildiğinden yalana başvurabilirler. Çocuklar çoğunlukla ilgi görmek, sevilmek, fark edilmek için ya da kaygının, stresin yoğun olduğu ortamlarda yalana sıklıkla başvurabilirler. Bu durumlarda ebeveyn yaklaşımı nasıl olmalıdır? “Yalan söylüyorsun biliyorum. Ne biçim bir çocuk oldun sen?” “Yalan söylersen kimse seni sevmez, arkadaşlık yapmaz.” “Yalancı” “Bir daha yalanını duyarsam, sana oyuncak almam” Anlaşıldığını hissettirmeyecek, ceza, tehdit, etiketleme cümleleri kurulmamalıdır. Öncelikle ebeveynin söylenen yalanın gelişim dönemine uygun mu bilmesinde fayda var. Daha sonra bir ebeveyn olarak; “çocuğun ihtiyacı nedir?” ve “karşılanabiliyor mu?” değerlendirmesi mühimdir. İlgi beklentisi, fark edilme ihtiyacı gibi durumlar olabilir. Anne ve baba olarak önce siz dürüst ve açık bir iletişim kurmalı, çocuğunuza da model olunmalı. Çünkü; çocuklar sizi rol model alarak yalan söyleyebilirler. Mükemmelliyetçi yaklaşımlardan kaçının. Çocuğunuz başarısızlıkları bahane edebilir. Bu tür davranışlarda çocuk baskı hissettiği için yalan söyler. Onu koşulsuz sevdiğinizi gösterdiğinizde yalan söylemekten vazgeçecektir. Başarılı veya başarısız olması sevginizde, onun değerinde bir değişme yaratmadığını hissettirmeli ve anlatmalısınız.  Kardeşiyle, arkadaşıyla, kuzenleriyle kıyaslamayın. Çocuğun yalan söylediği fark edildiğinde “yalan söylüyorsun!” demek yerine ılımlı olup, uyum sağlayarak “neler olmuş öyle, gel bana da anlat bakalım.” gibi  kabul göstererek, anlaşıldığını hissettirin. Nasihat yerine, dinlemeyi tercih edin. Herhangi bir yalanında saatlerce sorgulamayın. Baskı altında hissetmesine neden olur ve yalanını da sürdürebilir. Duygularını ifade edebilmesine alan sağlayın.  Hangi durumlarda yalan söylediğine dikkat etmeye çalışın. Bir istekten kaynaklı yalan mevcut ise anlaşıldığını gösterin ve bu istekleri gidermeye çalışın.  
Ekleme Tarihi: 22 Eylül 2021 - Çarşamba

“ÇOCUĞUM YALAN SÖYLÜYOR”

Çocukluk döneminde özellikle de yaşamın ilk 3 yılında “yalan” söylüyor diye düşündüğümüz aslında çocuğun yapmak istediği veya istemediği durumlarda söyledikleridir. Mesela; parka inmeden önce her seferinde yemek yediğini bilen bir çocuğun parka daha çabuk gidebilmek için ben yemeğimi yedim veya bitirdim demesi gibi.

3 yaş öncesinde çocuklar düşüncelerinin kişisel olduğu bilincinde olmazlar. Bu nedenle de çocuk-yalan ilişkisi kurulamaz.

3-6 yaş döneminde ebeveyni test etme isteği, olağanüstü hayal gücü gelişimlerinin doğal bir parçasıdır.
Mesela; yemeğini döken bir çocuk, bunu süper kahramanın yaptığını söylebilir.
Gerçeklik duygusu henüz oluşmadığından hayaller ile anlatılması bu dönem için oldukça normaldir.

 

5-6 yaşlarından itibaren gerçek ile yalan arasındaki fark çocuk tarafından kavranmaya başlanır. Yalanın toplum tarafından, ebeveyni tarafından hoş karşılanmadığının farkına varır. Bu dönemde de anne-babayı memnun etme, onları üzebilecek, kızdırabilecek durumlarda gerçeği söylememe yoluna girebilirler. Bu da gayet doğaldır.

 

11-12 yaşlarında ise doğru ile yanlışı kendi bilişsel becerisi ile ayırır hale gelirler. Önemli olan nokta; yalanın sadece anne-babaya mı yoksa genel olarak mı söylediğine dikkat edilmelidir.

 

Ebeveyn tutumunun, çocuğun gelişiminde büyük rolü olur.

Evde yalana sık sık rastlanıyorsa;

Ebeveyn farkında olmadan çocuğa yalan söylemenin doğal ve kabul görülen bir davranış olduğu mesajını veriyor olabilir.

Mesela; çocuğun tanıklık ettiği ortamda annenin veya babanın konuşmak istemediği biri aradığında müsait olduğu halde müsait olmadığını bir başkasına dedirtmesi gibi.

Aynı şekilde yalan sırdaşlığı da yapılmamalıdır.
Mesela; ketçap yemesine izin verip “annene ketçap yediğini söylemeyeceğiz ama” gibi sırdaşlık kurmayın. Yalanı normalleştirmesine sebep olur.

  • Ebeveynin yalanı kullanması çocuğun yalan söylemesini arttıran bir sebeptir.

Kendini bir topluluğa kabul ettirmek, yüceltmek için özgüven eksikliğinden kaynaklı yalan söyleme durumları da söz konusu olabilir.

Farklı bir sebebi ise; anne ve babanın istemediği veya kızdığı durumlarda verecekleri tepkiyi (bağırma, cezalandırma gibi..) bildiğinden yalana başvurabilirler.
Çocuklar çoğunlukla ilgi görmek, sevilmek, fark edilmek için ya da kaygının, stresin yoğun olduğu ortamlarda yalana sıklıkla başvurabilirler.

Bu durumlarda ebeveyn yaklaşımı nasıl olmalıdır?

“Yalan söylüyorsun biliyorum. Ne biçim bir çocuk oldun sen?”

“Yalan söylersen kimse seni sevmez, arkadaşlık yapmaz.”

“Yalancı”

“Bir daha yalanını duyarsam, sana oyuncak almam”

Anlaşıldığını hissettirmeyecek, ceza, tehdit, etiketleme cümleleri kurulmamalıdır.

Öncelikle ebeveynin söylenen yalanın gelişim dönemine uygun mu bilmesinde fayda var. Daha sonra bir ebeveyn olarak; “çocuğun ihtiyacı nedir?” ve “karşılanabiliyor mu?” değerlendirmesi mühimdir. İlgi beklentisi, fark edilme ihtiyacı gibi durumlar olabilir.

Anne ve baba olarak önce siz dürüst ve açık bir iletişim kurmalı, çocuğunuza da model olunmalı. Çünkü; çocuklar sizi rol model alarak yalan söyleyebilirler.

Mükemmelliyetçi yaklaşımlardan kaçının. Çocuğunuz başarısızlıkları bahane edebilir. Bu tür davranışlarda çocuk baskı hissettiği için yalan söyler. Onu koşulsuz sevdiğinizi gösterdiğinizde yalan söylemekten vazgeçecektir. Başarılı veya başarısız olması sevginizde, onun değerinde bir değişme yaratmadığını hissettirmeli ve anlatmalısınız.  Kardeşiyle, arkadaşıyla, kuzenleriyle kıyaslamayın.

Çocuğun yalan söylediği fark edildiğinde “yalan söylüyorsun!” demek yerine ılımlı olup, uyum sağlayarak “neler olmuş öyle, gel bana da anlat bakalım.” gibi  kabul göstererek, anlaşıldığını hissettirin.

Nasihat yerine, dinlemeyi tercih edin. Herhangi bir yalanında saatlerce sorgulamayın. Baskı altında hissetmesine neden olur ve yalanını da sürdürebilir.

Duygularını ifade edebilmesine alan sağlayın. 

Hangi durumlarda yalan söylediğine dikkat etmeye çalışın. Bir istekten kaynaklı yalan mevcut ise anlaşıldığını gösterin ve bu istekleri gidermeye çalışın.

 

Yazıya ifade bırak !
Okuyucu Yorumları (1)

Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.

Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve izmirtime35.com sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Hilal
(22.09.2021 11:06 - #178)
Tesekkur ederiz hocam
Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve izmirtime35.com sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
(0) (0)
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.