İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nde ulaşım yatırımları, belediyeye bağlı ulaşım şirketlerinin mali durumu ve dış finansman süreçleri üzerinden tartışma yaşandı. AK Parti Grubu, kentte raylı sistem yatırımlarının payının artırılması gerektiğini savunurken, CHP Grubu ise ESHOT’un yükselen maliyetlerini ve elektrikli otobüs alımı için yapılan kredi başvurusuna Hazine’den 30 aydır olumlu yanıt verilmediğini gündeme getirdi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi Eylül ayı olağan meclis toplantısında kentin ulaşım yatırımları ve ulaşım şirketlerinin mali yapısı öne çıkan gündem maddeleri arasında yer aldı.
ESHOT, İZULAŞ ve İZELMAN’ın sermaye artırımına ilişkin talepleri mecliste oybirliğiyle kabul edilirken, AK Parti Grubu özellikle İZBAN olmak üzere raylı sistem yatırımlarına daha fazla kaynak ayrılması çağrısı yaptı.
CHP Grubu ise ESHOT’un artan işletme maliyetlerine dikkat çekerek, elektrikli otobüs alımı için dış finansman kullanılması amacıyla Hazine’ye yapılan başvurunun yaklaşık 30 aydır sonuçlandırılmadığını belirtti.
Karşılıklı açıklamalarla devam eden tartışmada raylı sistem yatırımlarından belediyelerin vergi ve SGK borçlarına, dış finansman kredilerinin onay süreçlerinden Çeşme Otoyolu’nun özelleştirilmesine kadar birçok konu gündeme geldi.
İZBAN İÇİN DESTEK ÇAĞRISI
Önergeler üzerine söz alan AK Partili Meclis Üyesi Ercan Tekin, ulaşımla ilgili konularda daha önce de belediye yönetimine destek verdiklerini belirterek, sermaye artırımına ilişkin tekliflere olumlu yaklaştıklarını söyledi.
Tekin, “Bizim şehir içi ulaşımla alakalı konularda hassasiyetimizi defalarca gösterdik. Oybirliklerimizle destek olmaya devam ettik. Geldiğimiz noktada yine ESHOT ve diğer iştiraklerin sermaye artışı var. Bugün de oybirliğimiz var. Bizler sermaye artışlarında hassasiyetle davrandık. Oybirliği vermemizin amacı İzmir ulaşımına destek olmak. Biz ulaşım konusunda lastikli ulaşım ile raylı ulaşımı ayırmıyoruz. İZBAN’ı da ayırmıyoruz. İZBAN ile alakalı bir taahhüt vardı. Umarız bu mecliste İZBAN’la alakalı konularda oybirliği oluşturup aynı desteği görürüz” ifadelerini kullandı.
“30 AYDIR YAZIMIZA OLUMLU DÖNÜŞ YAPILMADI”
CHP Grup Başkanvekili Candaş Yeter ise sermaye artırımlarına verilen destek nedeniyle AK Parti Grubu’na teşekkür ederek ESHOT’un mali yapısına ilişkin rakamları paylaştı.
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin ve diğer girdi maliyetlerindeki artışın ESHOT’a belediye bütçesinden aktarılması planlanan kaynağın büyümesine neden olduğunu ifade eden Yeter, “Oybirliği verdikleri için AK Parti grubuna teşekkür ederiz. 2025 mali yılı gider bütçesinin cari transferler kaleminden ESHOT’a aktarmayı planladığımız 8 milyar 500 milyon TL, akaryakıt fiyatlarına gelen yüzde 58’lik zam ve girdi maliyetlerindeki beklenmeyen artışlar sebebiyle 12 milyar 800 milyon TL’ye çıktı. Gider bütçemizden 4 milyar 300 milyon TL İzmirlilerin uygun fiyata konforlu bir şekilde ulaşım hizmetinden faydalanması amacıyla harcandı” dedi.
ESHOT’un faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için belediye bütçesinden aktarılan kaynağın toplam gider bütçesinin önemli bir bölümünü oluşturduğunu belirten Yeter, söz konusu oranın diğer ulaşım şirketlerine yapılan aktarımları kapsamadığını vurguladı.
Yeter, “ESHOT’un faaliyetlerini sübvanse etmek için bütçemizden aktarılan toplam meblağ gider bütçemizin yüzde 16,44’üdür. Bu orana İZULAŞ, Metro, İZBAN, İZDENİZ’e aktarılan tutarlar dahil değildir. Her 100 birimlik gidere karşılık elde ettiğimiz gelir 18,26 birim” diye konuştu.
Elektrikli otobüs alımı için yürütülen sürece de değinen Yeter, ESHOT ve İZULAŞ’ın yıllık toplam 62 milyon litre akaryakıt tüketimi bulunduğunu belirterek, hem yakıt hem de bakım ve onarım giderlerinin azaltılması amacıyla 400 elektrikli otobüs alınmasının planlandığını söyledi.
Projenin Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı’na dahil edildiğini hatırlatan Yeter, otobüslerin ilk 100 adedinin dış finansmanla satın alınması için Hazine’ye yapılan başvuruya uzun süredir olumlu yanıt verilmediğini söyledi.
Yeter, “ESHOT ve İZULAŞ’ın toplam 62 milyon litre akaryakıt gideri ile filomuzun bakım ve onarım giderlerini düşürmek ve İzmirlilere ulaşım hizmeti sunmak amacıyla 400 elektrikli otobüsün dış finansman yoluyla satın alınması süreci başladı ve Cumhurbaşkanlığı yatırım programına eklendi. 100 adedinin yurtdışı finansman yoluyla satın alınması amacıyla 2024 Şubat’ta Hazine’ye yazdığımız yazıya 30 aydır olumlu dönüş yapılmadı. Proje belli, amaçlanan belli. İzmir’in doğası, suyu, havası temiz kalsın istiyoruz. ESHOT’un mali yapısı güçlensin istiyoruz. Bakanlığımızın hangisi hoşuna gitmedi de hala onay bekliyoruz?” ifadelerini kullandı.
“OYBİRLİĞİ VERMEMİZ ELEŞTİRMEYECEĞİMİZ ANLAMINA GELMİYOR”
AK Parti Grup Sözcüsü Uğur İnan Atmaca ise kent içi ulaşımda raylı sistemlerin payının yükseltilmesi gerektiğini savundu. Metro A.Ş.’nin İzmir ulaşımındaki payının yüzde 22 seviyesinde bulunduğunu belirten Atmaca, lastik tekerlekli ulaşım yatırımlarının artırılmasının tek başına yeterli olmayacağını söyledi.
Atmaca, “Metro A.Ş’nin İzmir ulaşımındaki payı yüzde 22. Bunu arttırmak yerine hala daha lastikli sistemde şunu yapacağız demenin sağlıklı olduğunu düşünmüyoruz. Oybirliği verdik ama eleştirmeyeceğimiz anlamına gelmiyor” dedi.
Karşıyaka’daki bir trafonun su baskınında zarar gördüğünü ve sorunun henüz giderilemediğini savunan Atmaca, araçların sigortalanması konusunda da risk analizi yapılmadığını ileri sürdü.
Atmaca, “Karşıyaka’da bir trafosu vardı, burası su baskınında zarar görmüştü. Hala daha onu telafi edemedik. Araçlarımızın sigortalanması konusunda risk analizi yaptırmadığımız için ciddi sigorta bedelleri karşımıza çıkmakta. Biz iştiraklerin iyi yönetilmediği kanaatini taşıyoruz” ifadelerini kullandı.
Meclis Üyesi Levent Yıldır da elektrikli otobüs yatırımı ile raylı sistem yatırımlarının birlikte yürütülebileceğini belirterek, “400 elektrikli otobüs alınırken raylı sistem konusunda girişimlerde bulunulabilir. Elektrikli otobüsün hemen dönüşü var” dedi.
“ULAŞIMDA VİZYON GÖREMİYORUZ”
AK Partili Uğur İnan Atmaca, İzmir'in 2040 Ulaşım Ana Planı üzerinden eleştirilerini sürdürdü. Buca Metrosu başta olmak üzere kentteki ulaşım yatırımları nedeniyle güzergâhlarda değişiklikler yapıldığını hatırlatan Atmaca, mevcut çalışmaların gelecekteki ulaşım sistemine nasıl katkı sağlayacağı konusunda yeterli bir vizyon göremediklerini savundu.
Atmaca, “2040 ulaşım ana planımızdan bahsetmiştik. Ancak önümüzde bir veri yok. Buca Metrosu yapıldı, güzergahlar değişti, faaliyetler var ama konunun gelişimine katkı sağlayacak vizyon göremiyoruz” ifadelerini kullandı.
“İZBAN’I SİSTEMİN ÖCÜ HALİNE GETİRDİNİZ”
AK Parti Grup Başkanvekili Hakan Yıldız ise belediyenin mali yapısı, vergi ve SGK borçları ile İZBAN üzerinden CHP Grubu’na eleştiriler yöneltti.
İzmir’in sorunlarının gelecek yıllara taşınmaması gerektiğini söyleyen Yıldız, kent içi ulaşımda lastik tekerlekli sistemlerin payının halen yüksek olduğunu belirtti. İZBAN’ın ulaşım sistemindeki kullanımının artırılması gerektiğini savunan Yıldız, 90 dakika uygulamasında yapılan değişikliklerin İZBAN üzerindeki yolcu tercihlerini olumsuz etkilediğini öne sürdü.
Yıldız, “Vergi borcu yoktur alsanız da süreçleri başlatsak. Bizim derdimiz İzmir’in 2,5 yılında 25 yılda biriken problemlerin gelecek 25 yıla kalmaması. Yönetim sizde, yönetme iradesi sizde. İzmir’in hala yüzde 65’ini biz hala lastikle taşıyorsak, İZBAN’ı sistemin öcü ulaşımı haline getirecek 90 dakikadan çıkararak yükü arttıran politikalarda aynı yere dönüyoruz” dedi.
Belediyelerin dış finansman başvurularına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Yıldız, vergi ve SGK borçlarının kredi onay süreçlerinde belirleyici olduğunu savundu.
Yıldız, “Vergi borcunu, SGK borcunu ödeyemeyen CHP’li belediyelerdi. Bütün bunların düzeltilmesi noktasında irade konuluyor. Kredi başvurularında 2024 seçimlerinden sonra 2025 Mayıs ayı düzenlemesine kadar geçen dönemde Türkiye’nin 81 ilinde tüm belediyelerde sadece 1 belediye 1 kredi finansman onayını aldı. O belediye ise İBB’ydi. Ekrem İmamoğlu’nun başında olduğu belediyeydi. Dediğiniz duygularla hareket etseydik bu olmazdı. Vergi ve SGK borcu yoktur kağıdı almayan hiçbir belediye dış finansman onayı almadı” diye konuştu.
İZBAN’ın sermaye artırım sürecini de gündeme taşıyan Yıldız, TCDD’nin üzerine düşen sermaye payını ödediğini, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ise kendi payının bir bölümünü henüz yatırmadığını öne sürdü.
Yıldız, “İZBAN geçen sene Ağustos’ta 1 milyar sermaye artışı yaptı. TCDD 500 milyonu ödedi, Büyükşehir 320 milyonu ödemedi. Eylül sonu ödeneceği söylendi. Bizim geleceğe bazı sorunları bırakmamamız lazım. Şapkayı öne koyma zamanı geldi. Biz her alanda destek vermeye devam ediyoruz. Raylı sistem hiyerarşisinde dengeyi lastiklinin üzerine çıkaracak bütçeler ayırsaydınız” ifadelerini kullandı.
CHP’DEN “İZMİR’E AYRI TUTUM” ELEŞTİRİSİ
AK Parti cephesinden gelen açıklamalara yanıt veren CHP Grup Başkanvekili Candaş Yeter, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin borçlarını yönetebilme kapasitesinin yüksek olduğunu savundu.
Yeter, İstanbul’a sağlanan kredi onaylarının İzmir’e verilmediğini öne sürerek, “İzmir borç stoğunu çevirme kabiliyeti en yüksek iller arasındadır. İstanbul’a verilen İzmir’e neden verilmedi? Demek ki İzmir’e ayrı bir tutum var” dedi.
ÇEŞME OTOYOLU’NUN ÖZELLEŞTİRİLMESİ DE TARTIŞMAYA DAHİL OLDU
YENİ Parti Grup Başkanvekili Yağmur Yurdakul Özkan da tartışmaya katılarak belediyenin ulaşım hizmetlerinde kâr amacıyla hareket etmediğini söyledi. Belediyenin temel hedefinin İzmir halkının ulaşım hakkını desteklemek olduğunu belirten Özkan, Çeşme Otoyolu’nun özelleştirilmesine ilişkin tartışmaları gündeme getirdi.
Özkan, “Biz kimseye burada kar amacı güderek yapmıyoruz. İzmir halkının ulaşım özgürlüğünü belediye eliyle destekleyecek çabalar üretmeye çalışıyoruz. İktidara bakıldığında örnek almak gereken şey şu herhalde; işleyen otoyolları 30 yılda ipotek etmek. Bizden de böyle bir davranışta olmamız bekleniyor. Bunu yapmayacağımızı da özelleştirmelere karşı durarak gösteriyoruz” dedi.
AK Partili belediyelere Hazine taşınmazlarının devredildiğine yönelik haberleri de gündeme getiren Özkan, CHP’li belediyelerin vergi ve SGK borçlarının ödenmesi sürecinde taşınmaz tekliflerinde bulunduğunu ancak bunların kabul edilmediğini öne sürdü.
Özkan, “AK Partili belediyeler hakkında hazinenin taşınmaz bağışladığı gibi haberler gördük. Biz vergi ve SGK borçları öderken sayfalarca taşınmaz sunup beğendiremediğimizi biliyoruz. Bu borçlar sadece CHP’li belediyelerde varmış ve taşınmaz saydırmamış gibi konuşmalara gerek yok. Halka etki edecek sonu neyse belediye ona bakıyor ve gücü oranında karşılamaya çalışıyor” ifadelerini kullandı.
“3,5 MİLYAR KAYNAĞI GETİRİN, ESHOT’U ÜCRETSİZ YAPALIM”
AK Parti Grup Başkanvekili Hakan Yıldız ise yeniden söz alarak önceki dönemlerde Buca Metrosu ve Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi gibi projeler için kullanılan dış finansman kredilerine AK Parti Grubu’nun destek verdiğini söyledi.
Söz konusu dış finansman süreçlerinde mecliste oybirliği sağlandığını ve Cumhurbaşkanlığı tarafından da gerekli desteğin verildiğini belirten Yıldız, kredi süreçlerinin yalnızca İzmir Büyükşehir Belediyesi özelinde değerlendirilmemesi gerektiğini savundu.
Yıldız, “Candaş Bey ilgili daire başkanından geçen dönem Buca Metrosu ve Çiğli arıtma dair sağlanan finansmanlarla ilgili oybirliklerine bakın. Dış finansman kredilerine oybirliği verdik ve Cumhurbaşkanlığından destek sağladık. Bu döneme gelince, 2,5 yıl boyunca ‘engelliyorsunuz’ söylemleri vardı. Elinizi vicdanınıza koyun tüm belediyelerde SGK ve vergi borçları zirve yaptığı noktada hükümet kredi onayı vermeyeceğim dedi. Her seferinde sadece size sağlanmamış gibi konuşmalar yaptınız” dedi.
Vergi ve SGK borçlarının azaltılması amacıyla gerçekleştirilen plan değişikliklerine de destek verdiklerini belirten Yıldız, İzmir’in ulaşım sistemindeki ana omurga olarak nitelendirdiği raylı sistemlere daha fazla ağırlık verilmesi gerektiğini ifade etti.
Yıldız, “Vergi ve SGK borçları azalsın diye plan değişikliklerine oybirliği verdik. SGK’nın tıkandığı yerlerde devreye girdik. Bu kentin ana omurga ağına neden ağırlık veremedik? Bizim lastiklerimiz bile çalışmıyor çünkü yollarımız bozuk. Siz bu şehri yönetmek için bu koltuklara geldiniz. 2019-2024 arasında aldığınız krediler kimin desteği ile sağlandı bakınız” ifadelerini kullandı.
Yıldız, konuşmasının sonunda ESHOT üzerinden CHP Grubu’na çağrıda bulunarak, “3,5 milyar kaynağı getirin meclisten oybirliği yapalım ve İzmirli ESHOT’a ücretsiz binsin. Hadi sosyal belediyecilik, buyurun” dedi.